Na Nsamankow
De Asante-overwinning bij Nsamankow in januari 1824, waarbij de Britse gouverneur Sir Charles MacCarthy sneuvelde, maakte geen einde aan de oorlog aan de Goudkust. Zij verhardde die. In de twee jaren daarna sloten de kuststaten, de Britse vestigingen en het Deense bestuur te Christiansborg zich aaneen tegen een gemeenschappelijke tegenstander, terwijl Asante onder Asantehene Osei Yaw Akoto zijn aanspraken op de zuidelijke gebieden bleef doorzetten.
In 1826 was het Asante-leger doorgestoten naar de open vlakten achter Accra. Dit terrein verschilde sterk van het woud waarin Asante-legers gewoonlijk vochten, en het begunstigde een tegenstander met artillerie en vrije schootsvelden. Het treffen dat volgde, op 7 augustus 1826, staat bekend als Katamanso, en ook als de slag bij Dodowa, naar de nabijgelegen plaats.
De coalitie
Tegenover de Asante stond geen Europees leger met Afrikaanse hulptroepen, maar een Afrikaanse coalitie met Europese contingenten daaraan toegevoegd. Zij omvatte:
- Ga-strijdkrachten uit Accra, op wier grond de slag werd geleverd;
- Fante-contingenten uit de kuststaten;
- troepen uit Akyem, Akuapem en Denkyira, alle met langlopende grieven tegen Kumasi;
- een kleine Britse afdeling met militie uit de forten;
- een Deens contingent uit Christiansborg.
De schattingen van de aantallen aan beide zijden lopen in de tijdgenootschappelijke verslagen enorm uiteen en geen ervan is betrouwbaar; waar de bronnen het over eens zijn, is dat de legers naar de maatstaven van de kust zeer groot waren en dat er een groot deel van een dag werd gevochten.
De raketten
Het ene detail dat elk verslag van Katamanso beheerst, is het gebruik van Congreve-raketten door de geallieerde zijde. Dit waren ongeleide, luidruchtige en uiterst onnauwkeurige wapens, en hun militaire uitwerking was waarschijnlijk bescheiden. Hun psychologische uitwerking op troepen die ze nooit eerder hadden meegemaakt lijkt aanzienlijk te zijn geweest, en de bronnen beschrijven hoe de Asante-linie brak nadat de raketten erin waren afgevuurd.
Enige voorzichtigheid is hier op haar plaats. Het raketverhaal werd in Europese verslagen herhaald omdat het de Europese techniek vleide, en het is aannemelijk dat de uitkomst minstens evenzeer te danken was aan de omvang van de coalitie, aan het onbeschutte terrein en aan de lengte van de Asante-aanvoerlijn vanuit Kumasi. Het Asante-leger werd verslagen maar niet vernietigd; het trok noordwaarts terug, en de staat bleef intact en in staat opnieuw te strijden.
Het verdrag van 1831
Er gingen vijf jaren overheen voordat de uitkomst in een schikking werd vertaald. De onderhandelingen werden te Cape Coast gevoerd onder George Maclean, destijds president van het koopliedencomité dat de Britse forten bestuurde, en in april 1831 afgerond. De Asante-gezantschap dat ze tot een einde bracht werd geleid door Akyaawa Yikwan, een koninklijke vrouw wier aandeel in de onderhandeling een van de best gedocumenteerde gevallen is van een vrouw die Asante-staatsdiplomatie bedreef.
De voorwaarden verplichtten Asante afstand te doen van aanspraken op een aantal zuidelijke staten en waarborgen te stellen voor zijn gedrag — een hoeveelheid goud in bewaring te Cape Coast en jonge leden van de koninklijke familie die naar de kust werden gezonden om te worden opgeleid. In ruil daarvoor zouden de handelswegen naar de kust open blijven voor Asante-handelaren, wat vanuit het oogpunt van Kumasi de gehele inzet van de onderneming was.
Gevolgen
De schikking werkte, in de enge zin dat zij standhield. De drie daaropvolgende decennia vormden de langste periode van vrede tussen Asante en de vestigingen aan de kust in de negentiende eeuw, en zij vallen samen met de lange, handelsgezinde regering van Kwaku Dua I vanaf 1834. In deze periode reisde de Nederlandse missie onder generaal-majoor Jan Verveer naar Kumasi en sloot het wervingsverdrag van 1837 — een verdrag dat tijdens een openlijke oorlog ondenkbaar zou zijn geweest.
Voor de kuststaten wordt Katamanso herinnerd als de slag die een einde maakte aan de Asante-opperheerschappij in het zuiden. Voor Asante was het een tegenslag in een lange strijd die met andere middelen werd voortgezet. Beide zijn verdedigbare lezingen van hetzelfde dagelijkse gevecht, en het verschil daartussen bepaalt in Ghana tot op heden hoe de slag wordt beschreven.
